Branchecatalogus Podiumkunsten Versterkt Geluid

performers platform
Algemeen

“Play fuckin’ loud!”

Deze historische woorden sprak Bob Dylan tot zijn band in 1966, toen hij op de drempel stond tussen de heersende akoestische folkmuziek en de opkomende elektrisch versterkte rockmuziek. Zijn vaste publiek was de wat oudere folkfans en hij moest zich met geweld van hen losrukken. De jonge generatie was “into rock” en Dylan begreep de tijdgeest.

Inmiddels is versterkt geluid niet meer weg te denken uit het muziekleven. Niet alleen in de rock, maar ook in de jazz, de dance, de serieuze muziek, de musical en het ballet. Zelfs in het toneel doet versterking zijn intrede. Het publiek komt oren te kort.

Niet alleen het publiek, maar ook iedereen die werkt in de podiumkunsten- en evenementenbranche krijgt snel te maken met versterkt geluid. En dat kan schadelijk zijn. Alleen het geroezemoes van een volle zaal in afwachting van een concert maakt al meer geluid dan de Arbowet veilig acht!

Deze Branchecatalogus is gemaakt om veilig en verantwoord met versterkt geluid om te gaan. Het document beschrijft de risico’s en geeft aan hoe hier mee om te gaan. Centraal staat dat het geluid gemiddeld niet hoger dan 105 decibel mag gaan. De podiumkunsten- en evenementenbranche beperken zichzelf hiermee bewust, zonder de kwaliteit van hun werk uit het oog te verliezen.

Sociale partners in de branche hebben deze branchecatalogus samen opgesteld. Zij zullen de catalogus jaarlijks beoordelen en aanvullen met goede praktijkvoorbeelden en nieuwe technieken. Binnen de geplande vernieuwing van de Arbowet krijgen branchecatalogi de rol die beleidsregels nu hebben: nadere afspraken op brancheniveau binnen het kader van de wet. De Branchecatalogus Versterkt Geluid is bij verschijnen de eerste in zijn soort, waarmee de podiumkunsten- en evenementenbranche op de muziek vooruitloopt.

Jonge bands kunnen elkaar nog steeds oppeppen met Dylan’s historische woorden. Alleen voegen we er nu aan toe: “Don’t forget your earplugs!”

Samenvatting belangrijke punten

Op en rond een podium wordt vaak veel geluid geproduceerd. Een organisator, zaalbeheerder of technisch bedrijf heeft allerlei medewerkers die kunnen worden blootgesteld aan die hoge geluidsniveaus. De blootstellingsduur, het geluidsniveau en de plek waar gewerkt wordt zijn mede bepalend voor de gehoorschade die kan ontstaan. De verantwoordelijke werkgever moet het zeker als zijn zorg zien om zoveel mogelijk gehoorbeschadiging, die immers onomkeerbaar is, te voorkomen. Doet hij dat niet, dan kan (aansprakelijkheid voor) gehoorschade het gevolg zijn.

Beginnen met bronaanpak

Het volume op de werkvloer moet niet hoger zijn dan noodzakelijk. Verderop in deze branchecatalogus kiezen we een maximale waarde van 105 dB(A). Belangrijk is een goede opstelling van de luidsprekers. Door het geluid zoveel mogelijk naar de “ontvangers” (het publiek) te richten, wordt bereikt dat het publiek krijgt wat het wil en dat de medewerkers zoveel mogelijk worden gespaard. Zo kan op de vloer, waar de bezoeker het geluid wil “voelen”, een relatief hoog geluidsniveau worden gecreëerd. De medewerkers kunnen zoveel mogelijk in geluidsluwe zones verblijven.

Weghouden medewerkers

Een volgende benadering van het probleem, is het zoveel mogelijk weghouden van medewerkers bij de geluidsbronnen. Soms is dat moeilijk: sommige medewerkers zullen door de aard van hun werk regelmatig in de buurt van het podium dienen te verblijven (denk bijvoorbeeld aan security-personeel). Het is verplicht andere medewerkers zoveel mogelijk op grotere afstand van de geluidsbronnen te houden of op een andere manier af te schermen van de geluidsbronnen.

Persoonlijke bescherming

De laatste stap is de persoonlijke bescherming: aan (eigen) medewerkers die toch nog te maken hebben met hoge geluidsniveaus dienen oordoppen te worden verstrekt.

Aanduidingen

Waar hoge geluidsniveaus worden verwacht, moet bebording (“signage”) worden aangebracht zodat de medewerkers worden gewaarschuwd. Projectleiders, barhoofden, stagemanagers en andere leidinggevenden van groepen medewerkers moeten toezien op het gebruik van de oordoppen op de “gevaarlijke” momenten. Simpeler lijkt wellicht de oplossing om het geluid zachter te zetten. Juist in deze branche is de wens van het publiek en de artiest echter om bepaalde volumes te halen en is dat volume deel geworden van het artistieke product. We komen daar in § 1.5 op terug.

Werknemers informeren/voorlichten en beschermen

Werknemers die aan schadelijk geluid worden blootgesteld, moeten worden voorgelicht over:
• de betreffende wettelijke regeling;
• de risico’s van blootstelling aan schadelijk geluid;
• de risico’s die aan een bepaalde productie/voorstelling kunnen kleven;
• de getroffen maatregelen;
• het geluidsniveau op de werkplek;
• het gebruik van gehoorbeschermingsmiddelen.

De door de werkgever te verstrekken gehoorbeschermingsmiddelen dienen:
• voldoende demping te geven;
• voldoende draagcomfort te bezitten;
• communicatie niet onmogelijk te maken;
• te zijn voorzien van een CE-markering.

Testen om te weten

Het is verplicht regelmatig het gehoor te testen van medewerkers die met schadelijk geluid te maken hebben. Door vaker, bijvoorbeeld jaarlijks, te meten kan een goede of slechte ontwikkeling in het gehoor blijken. De medewerker wordt zich bewust van een eventueel groeiend probleem, een werkgever kan kijken of nadere maatregelen mogelijk of geboden zijn.

Toepassingsgebied

Deze arbo-branchecatalogus gaat over schadelijk geluid. Het gaat over arbo, dus geluid als onderdeel van de arbeidsomstandigheden. Het gaat over versterkt geluid, dus over geluid dat bewust (meestal harder) wordt weergegeven door apparatuur.

Op heel veel plaatsen komt versterkt geluid voor. Om ons heen hebben we geluidsinstallaties. We kijken naar beelden op televisie met grotere luidsprekers ernaast. We hebben een walkman of I-Pod op ons hoofd. Bijna overal waar muziek vanaf geluidsdragers wordt afgespeeld of live wordt gespeeld, is sprake van versterkt geluid.

Natuurlijk zijn er meer geluidsbronnen die schadelijk kunnen zijn; denk bijvoorbeeld aan het geluid dat gereedschappen en machines maken. Die geluidsbronnen behandelen wij niet. Ze worden op andere plaatsen vaak al uitgebreid beschreven; in bijvoorbeeld gebruiksaanwijzingen en op waarschuwingsstickers staat vaak veel informatie.

De beperking die we gezocht hebben betreft het versterkt geluid zoals dat in de podiumkunsten speelt. Het gaat dus om live-optredens, het geluid dat daarbij hoort en de geluidsdruk die daarbij wordt veroorzaakt.

We behandelen alleen schade die met het gehoor te maken heeft. We behandelen in deze arbo-branchecatalogus dan ook niet de trillingen die door geluid kunnen worden opgewekt en het effect dat die op mensen kunnen hebben.

Over wie gaat het?

Wie hebben er nu te maken met dat schadelijk versterkte geluid in de podiumkunsten? We geven enige voorbeelden:

a. Muzikanten, DJ’s en andere artiesten

b. Al degenen die de optredens mogelijk maken. Denk aan:
• studiopersoneel
• medewerkers in zalen en op evenementen waar live muziek versterkt wordt weergegeven

c. Andere personen die werken in een omgeving met versterkt geluid. Denk aan:
• horecapersoneel
• evenementenbeveiligers (“security”)
• theatertechnici
• technische staf
• vj’s
• inspiciënten
• choreografen
• stagemanagers
• licht ontwerpers en deskoperators
• decorontwerpers
• medewerkers decor
• special effect mensen
• geluidsontwerpers, deskoperators
• videomedewerkers
• kaartjescontroleurs
• plaatsverwijzers et cetera.

Download hier de volledige catalogus (pdf) Arbocatalogus2006_Geluid